تبلیغات
حضرت مهدی (عج)، از ظهور تا پیروزی - آیا در نشانه های حتمی ظهور و یمانی، امکان تغییر، بداء و عدوم وقوع مطرح است؟

ما هم یکی از اون 313 نفر


Admin Logo
themebox Logo
نویسنده :محدثه 66
تاریخ:یکشنبه 1394/11/4-20:36

آیا در نشانه های حتمی ظهور و یمانی، امکان تغییر، بداء و عدوم وقوع مطرح است؟

یا در نشانه های حتمی ظهور و یمانی، امکان تغییر، بداء و عدوم وقوع مطرح است؟

برای پاسخ به این سوال، ابتدا اشاره گذرا و اجمالی به نشانه های حتمی ظهور، میشود و درنهایت به بررسی امکان بداء و تغییر و عدم وقوع در نشانه های حتمی ظهور، پرداخته خواهد شد.

معرفی نشانه های حتمی ظهور

در احادیث اسلامی، از پنج نشانه حتمی ظهور (یمانی، سفیانی، ندای آسمانی، قتل نفس زکیه و خسف بیداء) به صورت ویژه و مستقل سخن به میان آمده است. اهمیت این پنج نشانه‌ را می‌توان هم از تعدد روایات مربوط به آن‌ها و هم از جداسازی و بیان این نشانه‌ها به شکل مستقل دریافت. شیخ صدوق در کتاب کمال الدین، با سلسه اسنادش از امام صادق علیه‌السلام در حدیث معتبر[۱] نقل کرده است:

قَبْلَ قِیامِ الْقَائِمِ خَمْسُ عَلَامَاتٍ مَحْتُومَاتٍ الْیمَانِی وَ السُّفْیانِی وَ الصَّیحَهُ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّکِیهِ وَ الْخَسْفُ بِالْبَیدَاء. [۲]

پیش از قیام قائم پنج نشانه حتمی است: یمانی، سفیانی، صحیه آسمانی، شهادت نفس زکیه و خسف بیداء.

و نیز مرحوم کلینی در کتاب الکافی، در حدیث معتبر[۳]، از امام صادق نقل کرده است:

خَمسُ عَلاماتٍ قَبلَ قِیامِ القائمِ الصَّیحَهُ وَ السَّفیانِیُّ وَ الخَسفُ وَ قَتلُ النَّفسِ الزَّکیَّه وَ الیَمانِیُّ ِ. [۴]

پیش از قیام قائم، پنج علامت وجود خواهد داشت: ندای آسمانی، سفیانی، خسف و فرو رفتن (لشکر سفیانی) در زمین (بیداء)، شهادت نفس زکیه و یمانی.

این دو حدیث معتبر و حدیث های مشابه دیگر، دلالت بر این دارد که ظهور امام مهدی علیه‌السلام، متوقف بر نشانه های حتمی است که باید به وقوع بپیوندد.

شرح اجمالی نشانه های حتمی ظهور

طبق روایات معتبر، ندای آسمانی، برای اثبات اینکه، امام مهدی، از طرف خداوند متعال، برگزیده و فرستاده شده است و خروج سفیانی به عنوان دشمن اصلی امام عصر، به جنگ میان حق و باطل، اشاره دارد. خروج یمانی، به ضرورت وجود قوا و لشکر جبهه حق و نصرت و یاری در ظهور امام مهدی، اشاره دارد و شهادت نفس زکیه، به طغیان حکومت و نظام ناصبی و دشمن اهل بیت در کشور حجاز (عربستان)، اشاره می کند. و در نهایت، خسف بیداء و فرو رفتن لشکر سفیانی در زمین در منطقه بیداء (در بین مکه و مدینه)، نشانگر صحت پیشگویی و صدق خبر پیامبر و نیز بیانگر این است که حکومت جهانی امام مهدی، ادامه حکومت رسول الله و اتمام رسالت پیامبر اسلام، می باشد.[۵]

توصیف بخشی از علائم ظهور به حتمیت، منشاء حدیثی، دارد

و اما علائم حتمی ظهور، به چه معنا است؟ این تقسیم بندی از کجا آمده است؟

علائم ظهور را به چندین اعتبار، میتوان تقسیم بندی کرد؛ از جمله میتوان آنها را به علائم عادی و علائم معجزه آسا، علائمی که در طول تاریخ رخ داده اند و علائمی که تاکنون اتفاق نیفتاده و … تقسیم کرد. یکی از مهمترین و معروفترین تقسیمات نشانه و علائم ظهور امام مهدی، که از روایات اسلامی برگرفته شده، تقسیم نشانه های ظهور به علائم حتمی و علائم غیر حتمی است. امام باقر علیه‌السلام در حدیثی فرموده اند:

إِنَ‏ مِنَ‏ الْأُمُورِ أُمُوراً مَوْقُوفَهً وَ أُمُوراً مَحْتُومَهً وَ إِنَ‏ السُّفْیانِی‏ مِنَ‏ الْمَحْتُومِ‏ الَّذِی لَا بُدَّ مِنْهُ. [۶]

برخی از امور موقوف و مشروط هستنند و برخی محتوم و تغییر ناپذیر، و سفیانی از علایم حتمی است که بی تردید رخ خواهد داد.

با توجه به این روایت امام باقر، تقسیم بندی نشانه های ظهور به حتمی و غیر حتمی، اصالت روایی و منشاء حدیثی دارد که توسط اهل بیت، برای شناخت علائم حتمی ظهور، مطرح گردیده است.

تغییر و بداء در نشانه های حتمی ظهور

تنها اشکال به نظریه حتمی بودن و تحقق بداء در نشانه های حتمی ظهور، مستند به روایتی از امام جواد علیه السلام در کتاب الغیبۀ نعمانی می‌باشد که متن روایت چنین است:

کُنَّا عِنْدَ أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الرِّضَا علیه السلام فَجَرَى ذِکْرُ السُّفْیَانِیِّ وَ مَا جَاءَ فِی الرِّوَایَهِ مِنْ أَنَّ أَمْرَهُ مِنَ الْمَحْتُومِ فَقُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام هَلْ یَبْدُو لِلَّهِ فِی الْمَحْتُومِ قَالَ نَعَمْ قُلْنَا لَهُ فَنَخَافُ أَنْ یَبْدُوَ لِلَّهِ فِی الْقَائِمِ فَقَالَ إِنَّ الْقَائِمَ مِنَ الْمِیعَادِ وَ اللَّهُ‏ لا یُخْلِفُ الْمِیعاد .[۷] [۸]

نزد امام جواد علیه‌ السلام بودیم. از سفیانی و روایاتی که بر آن اساس قیام او حتمی خواهد بود، سخن به میان آمد. به حضرت عرض کردم: آیا خداوند در حتمی­ها هم بدا روا می­دارد؟ فرمود: آری. عرض کردیم: می­ترسیم در ظهور قائم نیز بدا روا دارد! فرمود: قیام قائم علیه ‌السلام از میعاد و وعده­های الهی است و خداوند خلف وعده نمی­کند.

شایان ذکر است، منظور از “میعاد” که خدواند به آن وعده حتمی داده که تخلف ناپذیر است (وَ اللَّهُ‏ لا یُخْلِفُ الْمِیعاد)، در قرآن، چنین ذکر شده است: و “المیعاد”، هو قوله تعالى:‏

وَعَدَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَیَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِی الْأَرْض. [۹]

خداوند به مومنین و صالحان، وعده خلیفه اللهی و جانشینی خود در زمین را وعده داده است.

تغییر و بداء در نشانه های حتمی ظهور

بداء، یکی از اعتقادات شیعه است. بدان معنا کهخدواند، تغییراتی را در برخی امور ایجاد میکند که تصور ما، بر قطعی بودن آنها است. بنابراین، در واقع، تغییری در علم الهی بوجود نمی آید. بلکه تغییر در اطلاع و آگاهی ما، ایجاد می شود.[۱۰]

اقوال مختلف درباره امکان بداء و عدم تحقق نشانه های حتمی ظهور

بعد از ذکر تعریف بداء، در نقد و بررسی روایت منقول در کتاب الغیبۀ نعمانی از امام جواد، مبنی بر امکان بداء در نشانه های حتمی ظهور، با توجه به این روایت، سه دیدگاه مطرح میشود:

دیدگاه اول: عدم پذیرش امکان بداء در نشانه های حتمی ظهور

۱٫ عدم پذیرش امکان بداء در نشانه های حتمی ظهور: این دیدگاه و قائلین این نظریه، معتقد هستند که روایت موجود، به دلایل زیر، قابل استناد، نمی باشد:

سند روایت یاد شده، ضعیف است. [۱۱] حتیاگر روایت از نظر سندی صحیح باشد، با انبوه روایات معتبری که بر حتمی بودن و تغییرناپذیری خروج سفیانی از منطقه شام (سوریه) دلالت دارند، قدرت تعارض نخواهد داشت (مراجعه کنید به:خروج سفیانی). بنابراین، این روایت منقول از امام جواد در کتاب الغیبۀ نعمانی، قدرت تعارض با انبوه احادیث مبنی بر وقوع قطعی نشانه های حتمی را ندارد.

همچنین این روایت، “خبر واحد” است، و در مقابل روایاتی که قیام سفیانی را از علایم حتمی می­دانند، “مستفیض” و بلکه نزدیک به تواتر [۱۲] هستند، نمیتواند معارضه کند. و حتی اگر از ضعف سندی این روایت، چشم پوشی کنیم و با لطف و مهربانی بپذیریم که روایت از قوت سندی برخوردار می باشد، ممکن است این روایت در شرایط خاصی مثل تقیه، صادر شده باشد.

و نیز در فرض قبول مضمون روایت و قبول تحقق بداء در نشانه های حتمی ظهور مثل سفیانی، یمانیو …، این سوال پیش خواهد آمد که، دیگر چه فرقی بین علائم حتمی و غیر حتمی ظهور، خواهد بود؟ زیرا، تقسیم بندی نشانه های ظهور به حتمی و غیر حتمی، همانطور که ذکر کردیم، اصالت روایی و منشاء حدیثی دارد که توسط اهل بیت، مطرح گردیده است. از جمله، امام باقر علیه‌السلام در حدیثی فرموده اند:

إِنَ‏ مِنَ‏ الْأُمُورِ أُمُوراً مَوْقُوفَهً وَ أُمُوراً مَحْتُومَهً وَ إِنَ‏ السُّفْیانِی‏ مِنَ‏ الْمَحْتُومِ‏ الَّذِی لَا بُدَّ مِنْهُ. [۱۳]

برخی از امور موقوف و مشروط هستنند و برخی محتوم و تغییر ناپذیر، و سفیانی از علایم حتمی است که بی تردید رخ خواهد داد.

دیدگاه دوم: امکان بداء و تغییر در نشانه های حتمی ظهور

۲٫ پذیرش روایت امکان بداء و عدم تحقق نشانه های حتمی ظهور

روایت امکان بداء در نشانه های حتمی ظهور، چون موافق قرآن است، قابل پذیرش است. توضیح اینکه: برخی معتقدند، حدیث منقول از امام جواد علیه السلام مبنی بر امکان بداء و تغییر در نشانه های حنتمی ظهور از جمله سفیانی، چون موافق قرآن است، باید آن را پذیرفت. زیرا این حدیث با آنچه در قرآن آمده است سازگار و موافق است:

لِکُلِّ أَجَلٍ کِتابٌ یَمْحُوا اللَّهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ . [۱۴]

خداوند برای هر امری زمانی مقرر کرده و هر چه را بخواهد، محو می کند و یا برقرار می سازد و حکم اصلی نزد خدا است.

زیرا، این آیه قرآن، حکم محو و اثبات برای همه حوادثی که زمان بردارند، عمومیت دارد و این حوادث، عبارتند از: همه آنچه در آسمان ها و زمین و مابین آنها، است. [۱۵] و علائم ظهور، از جمله این حوادث زمان بردار است. بنابراین، امکان بداء و تغییر در نشانه های حتمی ظهور امکان دارد.

دیدگاه سوم: جمع بین حدیث امام جواد با روایات متواتر

۳٫ جمع بین این روایت با روایات متعدد در حتمیت نشانه های حتمی.

برای جمع بین این روایت از امام جواد مبنی بر امکان تغییر و بداء در نشانه های حتمی ظهور، با روایات متعدد و مستفیض دیگر که نشانه های حتمی ظهور را حتمی و غیرموقوفه و غیر قابل تغییر، میدانند، چند وجه و احتمال، مطرح شده است:

الف. دیدگاه علامه کورانی

الف. دیدگاه ای مطرح شده است که ماحصل آن چنین است: برای واژه محتوم، دو معنا، می باشد: “محتوم من الله” (از طرف خدا، حتمی است) و “محتوم علی الله” (بر خدا حتمی شده است و امکان تغییر ندارد). و در این روایت امام جواد، منظور از “محتوم”، معنای اول آن، یعنی محتوم من الله، مراد است.

اعتقاد یهود درآفرینش جهان

توضیح بیشتر اینکه: طبق گزارش قرآن، یهودیان، توهم و اعتقاد داشتند که دستان خدا، بسته است. بهودیان، معتقد بودند، خدا بعد از اینکه جهان را آفرید و برخی از امور را متحقق ساخت، دیگر از تغییر آن، عاجر و ناتوان میشود (وَ قالَتِ الْیَهُودُ یَدُ اللَّهِ مَغْلُولَهٌ) قرآن با رد این قول، فرمود که دستان هود شما، بسته است و دست خدا باز است: (غُلَّتْ أَیْدیهِمْ وَ لُعِنُوا بِما قالُوا بَلْ یَداهُ مَبْسُوطَتان)[۱۶]. و این تفکر یهود، در میان برخی از مسلمانان نیز، نفوذ کرده بود. بنابراین گاهی تصور میشد که وقتی امر حتمی باشد، یعنی بر خدا هم حتمی است (محتوم علی الله)، و دیگر قابل تغییر نخواهد بود، خیر اینگونه نیست بلکه، “محتوم من الله” است، یعنی از طرف خدا حتمی است اما طبق آیه قرآن، اینگونه نیست وقتی امری از طرف خدا، حتمی شد، دیگر دست خدا بسته باشد (همانطور که یهودیان تصور میکردند) بلکه دست خدا، باز است. بنابراین این روایت امام جواد، که میفرماید امکان بداء و تغییر در سفیانی نیز می باشد، اشاره به همین ماجرا، دارد. یعنی با اینکه سفیانی، از طرف خدا، حتمی می باشد (محتوم من الله)، البته تصور نکنید که بر خدا، حتمی شده است (محتوم علی الله)، خیر، اینگونه نخواهد بود و دستان خدواند باز است (یَداهُ مَبْسُوطَتان) [۱۷] و این قول علامه کورانی، صحیح، بنظر میرسد.

ب. دیدگاه علامه مجلسی

البته میتوان بین این روایت از امام جواد علیه السلام و روایات متعدد دیگر، جور دیگری نیز، جمع کرد. همانطور که علامه مجلسی می فرمایند: امکان دارد، مقصود از بداء در نشانه های حتمی در این روایت، به معنای بداء در خصوصیات و ویژگی های نشانه های حتمی، است، نه بداء در اصل وجود نشانه های حتمی [۱۸]

زیرا همانطور که گفته شد، از تقابل میان علایم موقوف و حتمی که در برخی از روایات آمده، برمی‌آید که سفیانی و دیگر نشانه های حتمی ظهور از دایره علایم موقوف و غیر حتمی، خارج است. بنابراین، حمل این نشانه های محتوم، بر آنچه که احتمال بداء در آن راه دارد، به نوعی وارد کردن علائم محتوم به دایره علائم موقوف و غیر حتمی است که بر خلاف ظاهر روایات سفیانی و دیگر نشانه های حتمی، می باشد. بلکه نتیجه این سخن، به نوعی موجب لغو بودن تقسیم بندی علائم ظهور به حتمی و غیر حتمی است.[۱۹] که در روایت معتبر از امام باقر، نقل شده است. در حالیکه روایات اسلامی، نشانه های ظهور را به دو دسته حتمی و موقوف (غیرحتمی) تقسیم کرده اند. و حاشا که سخن بیهوده و لغوی از امام معصوم، صادر شود. بنابراین، میتوان گفت در علائم حتمی، بداء راه ندارد اما علائم غیر حتمی و خصوصیات علائم حتمی، ممکن است، مشمول حکم بداء شوند.

البته بنظر می رسد، وجه اول، و دیدگاه علامه کورانی، نسبت به دیدگاه علامه مجلسی، صحیح تر بنظر می رسد.

البته توجه کنید که امکان تحقق بداء در علائم غیر حتمی، نه به این معنا است که اتفاق نخواهد افتاد. بلکه برعکس، به این معنا است که چون در لسان اهل بیت و در احادیث ذکر شده اند. احتمال تحقق علائم غیر حتمی، مقدم است بر عدم تحقق شان. ولی قطعی الوقوع نخواهند بود.

جمع بندی

بنابراین، درصورت فرض پذیرش روایت موجود در کتاب الغیبۀ نعمانی (روایت منقول از امام جواد)، مبنی بر امکان تغییر و بداء در نشانه های حتمی ظهور، باید بین این روایت و روایات متعدد، مستفیض و متواتر دیگر -که از وقوع قطعی نشانه های حتمی ظهور گزارش می کنند- جمع کرد و بهترین وجه جمع، همان دیدگاه علامه کورانی می باشد، که خلاصه آن چنین است:

طبق گزارش قرآن، یهودیان، توهم و اعتقاد داشتند که دستان خدا، بسته است. بهودیان، معتقد بودند، خدا بعد از اینکه جهان را آفرید و برخی از امور را متحقق ساخت، دیگر از تغییر آن، عاجر و ناتوان میشود (وَ قالَتِ الْیَهُودُ یَدُ اللَّهِ مَغْلُولَهٌ) قرآن با رد این قول، فرمود که دستان هود شما، بسته است و دست خدا باز است: (غُلَّتْ أَیْدیهِمْ وَ لُعِنُوا بِما قالُوا بَلْ یَداهُ مَبْسُوطَتان)[۲۰]. و این تفکر یهود، در میان برخی از مسلمانان نیز، نفوذ کرده بود. بنابراین گاهی تصور میشد که وقتی امر حتمی باشد، یعنی بر خدا هم حتمی است (محتوم علی الله)، و دیگر قابل تغییر نخواهد بود، خیر اینگونه نیست بلکه، “محتوم من الله” است، یعنی از طرف خدا حتمی است اما طبق آیه قرآن، اینگونه نیست وقتی امری از طرف خدا، حتمی شد، دیگر دست خدا بسته باشد (همانطور که یهودیان تصور میکردند) بلکه دست خدا، باز است. بنابراین این روایت امام جواد، که میفرماید امکان بداء و تغییر در سفیانی نیز می باشد، اشاره به همین ماجرا، دارد. یعنی با اینکه سفیانی، از طرف خدا، حتمی می باشد (محتوم من الله)، البته تصور نکنید که بر خدا، حتمی شده است (محتوم علی الله)، خیر، اینگونه نخواهد بود و دستان خدواند باز است (یَداهُ مَبْسُوطَتان) [۲۱] و این قول علامه کورانی، صحیح، بنظر میرسد.


[۱] مهدی پور، پژوهشی پیرامون علائم حتمی ظهور، ص ۲۱-۲۲٫

[۲] شیخ صدوق، کمال الدین، ج ۲، ص ۶۵۰٫

[۳] مهدی پور، پژوهشی پیرامون علائم حتمی ظهور، ص ۴۸-۴۹٫

[۴] شیخ صدوق، کمال‌الدین، ج ۲ ، ص ۶۵۰٫

[۵] کورانی، الیمانیون قادمون، ص ۱۱۵-۱۱۶٫

[۶] نعمانی، الغیبۀ، ص ۴۱۶٫

[۷] سوره آل عمران، آیه ۹٫

[۸] نعمانی، الغیبۀ، ص ۳۰۳٫

[۹] سوره نور، آیه ۵۵٫

[۱۰] مراجعه کنید به: کتاب منشور عقاید امامیه، آیه الله سبحانی.

[۱۱] این حدیث ضعیف است. در این باره ر.ک: مستدرکات علم رجال الحدیث، ج ۶، ص ۴۲۲٫

[۱۲] نعمانی، الغیبۀ، ص ۲۸۲٫ صافی گلپایگانی، منتخب الاثر، ج ۳، ص ۸۸٫

[۱۳] نعمانی، الغیبۀ، ص ۴۱۶٫

[۱۴] سوره رعد، آیه ۳۸-۳۹٫

[۱۵] محمدی ری شهری، دانشنامه امام مهدی، ج ۷، ص ۴۳۲٫

[۱۶] سوره مائده، آیه ۶۴٫

[۱۷] کورانی، الیمانیون قادمون، ص ۱۲۸-۱۲۹٫

[۱۸] مجلسی، بحارالانوار، ج ۵۲، ص ۲۵۱٫

[۱۹] عاملی، دراسه علامات الظهور، ص ۴۵٫

[۲۰] سوره مائده، آیه ۶۴٫

[۲۱] کورانی، الیمانیون قادمون، ص ۱۲۸-۱۲۹٫

منبع: فرهنگ




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 


Cialis pills
جمعه 1397/09/16 13:35

Really loads of amazing material.
we recommend cheapest cialis cialis 5 mg buy cialis dosage recommendations cialis 5 mg effetti collateral tadalafil cialis billig cialis qualitat tadalafil tablets preis cialis 20mg schweiz canadian discount cialis
Cialis pills
پنجشنبه 1397/09/15 18:25

Wow plenty of superb information!
discount cialis the best choice cialis woman non 5 mg cialis generici recommended site cialis kanada trusted tabled cialis softabs achat cialis en itali cialis tadalafil online achat cialis en europe cialis pills in singapore we use it 50 mg cialis dose
Online cialis
چهارشنبه 1397/09/14 22:46

Good tips. Many thanks!
cialis taglich ou acheter du cialis pas cher cialis coupon cialis 5 mg effetti collateral cialis australian price cialis cuantos mg hay cialis 20 mg generic cialis tadalafil cialis 5mg billiger the best choice cialis woman
buy cheap cialis in canada
چهارشنبه 1397/09/14 07:34

You reported that exceptionally well.
canadian discount cialis look here cialis cheap canada cialis en mexico precio cilas cialis herbs cialis pas cher paris no prescription cialis cheap generic cialis cialis 200 dollar savings card cialis kamagra levitra
Cialis 20 mg
سه شنبه 1397/09/13 20:04

Kudos, Valuable information!
cialis from canada overnight cialis tadalafil acquistare cialis internet online prescriptions cialis click here to buy cialis cialis efficacit cialis generic cialis generika cialis 5mg billiger prix cialis once a da
Cialis canada
سه شنبه 1397/09/13 09:08

This is nicely put. .
where to buy cialis in ontario price cialis best effetti del cialis where to buy cialis in ontario cialis cipla best buy generic cialis at walmart cialis price thailand buy brand cialis cheap enter site very cheap cialis cialis ahumada
Buy cialis online
دوشنبه 1397/09/12 21:15

You actually explained that terrifically!
generic cialis at the pharmacy cialis online napol safe dosage for cialis order a sample of cialis cialis 20 mg cut in half side effects of cialis cialis online overnight cialis tadalafil bulk cialis cialis therapie
buy cheap cialis coupon
دوشنبه 1397/09/12 08:41

Truly a lot of great data!
buy name brand cialis on line 40 mg cialis what if i take cialis side effects cialis generico milano generic cialis tadalafil the best choice cialis woman we use it cialis online store buy cialis uk no prescription cialis usa cost try it no rx cialis
buy cialis us pharmacy
یکشنبه 1397/09/11 20:46

Many thanks, I like this!
buy online cialis 5mg cialis kamagra levitra cialis 5 mg effetti collateral cialis coupon cialis generico lilly cost of cialis cvs wow look it cialis mexico cialis professional from usa cialis 5mg cialis daily
buy cialis online best price
یکشنبه 1397/09/11 08:06

Amazing all kinds of superb material!
cuanto cuesta cialis yaho cialis 10mg prix pharmaci we choice cialis uk buy cialis online cheapest order cialis from india safe dosage for cialis il cialis quanto costa we use it 50 mg cialis dose cialis purchasing cialis 5 mg
buy cialis online without a prescription
شنبه 1397/09/10 20:57

This is nicely put. !
buy online cialis 5mg dosagem ideal cialis cialis manufacturer coupon cialis 05 cialis 10mg prix pharmaci acheter cialis kamagra generic cialis 20mg tablets wow cialis tadalafil 100mg cialis pills boards cialis 30 day trial coupon
Buy cialis
شنبه 1397/09/10 07:49

Valuable forum posts. Thanks a lot!
achat cialis en suisse buy cialis cheap 10 mg cialis en 24 hora walgreens price for cialis cialis generico postepay only best offers 100mg cialis cialis generic availability sialis cialis super acti effetti del cialis
Cialis 20 mg
جمعه 1397/09/9 20:29

This is nicely expressed! !
look here cialis order on line cialis authentique suisse cialis en mexico precio generic cialis review uk cialis coupons printable cialis e hiv walgreens price for cialis cialis generic we choice cialis uk only best offers cialis use
buy cialis pills online
جمعه 1397/09/9 08:38

Thanks a lot. Numerous info.

cialis generico in farmacia generic low dose cialis legalidad de comprar cialis order a sample of cialis cialis generic cialis free trial cialis taglich rezeptfrei cialis apotheke prescription doctor cialis where do you buy cialis
buy tadalafil no prescription
پنجشنبه 1397/09/8 21:33

Nicely put. Regards.
generic cialis with dapoxetine cialis wir preise cialis 10mg prix pharmaci cialis daily canadian drugs generic cialis sublingual cialis online cialis 5 mg buy cialis 5 mg schweiz bulk cialis cialis canadian drugs
buy cheap cialis coupon
پنجشنبه 1397/09/8 09:59

Whoa a good deal of terrific info!
cialis baratos compran uk cialis ahumada chinese cialis 50 mg cialis price in bangalore cialis therapie cialis baratos compran uk il cialis quanto costa buying cialis overnight cialis daily new zealand cialis free trial
buy generic cialis pills
چهارشنبه 1397/09/7 21:13

Thanks a lot! Quite a lot of information.

how do cialis pills work cialis for bph cialis 05 brand cialis nl cialis 20 mg cialis cuantos mg hay buying brand cialis online generic cialis pro can i take cialis and ecstasy cialis online
Buy cialis
چهارشنبه 1397/09/7 09:26

With thanks! I appreciate it!
cialis generisches kanada pastillas cialis y alcoho safe site to buy cialis online precios cialis peru cialis pas cher paris cialis dosage cialis daily reviews what is cialis cialis generico in farmacia cialis tablets
buy cialis uk
دوشنبه 1397/07/9 11:34

You suggested that effectively.
cialis generico postepay we like it cialis price cost of cialis per pill legalidad de comprar cialis non 5 mg cialis generici online cialis acheter du cialis a geneve cialis for daily use link for you cialis price cialis efficacit
canadian rx
یکشنبه 1397/07/1 10:38

Nicely put, Thanks!
canada online pharmacies for men canadian medications 247 online pharmacy canada rx from canada online pharmacies of canada canadian online pharmacies legal canadian pharmacies online prescriptions canada online pharmacy prescriptions from canada without pharmacy canada 24
cialisvi.com
دوشنبه 1397/06/12 13:39

Many thanks, Awesome information!
precios cialis peru 5 mg cialis pharmacie en ligne wow cialis tadalafil 100mg generic cialis pill online cialis usa cost the best site cialis tablets cialis kamagra levitra buy cialis cialis lilly tadalafi achat cialis en europe
http://cialisda.com/
یکشنبه 1397/06/11 21:10

Fine information. Thank you!
brand cialis nl prescription doctor cialis generic cialis in vietnam cialis wir preise india cialis 100mg cost cialis free trial cialis price in bangalore deutschland cialis online how do cialis pills work cialis for sale in europa
viagra without presc
سه شنبه 1397/05/23 08:46

Terrific stuff. Thank you!
buy cheapest viagra online cheapest viagra with prescription can you buy viagra at the store online pharmacy usa viagra buy viagra uk online buy tadalafil viagra to buy buy pharmacy online how to get viagra cheap where can i buy the cheapest viagra
Cialis canada
دوشنبه 1397/03/7 13:56

Thanks a lot. I like this.
import cialis cialis ahumada cialis prices il cialis quanto costa cialis 5 mg buy cialis online legal cialis price in bangalore prices on cialis 10 mg rezeptfrei cialis apotheke cialis daily reviews
Buy cialis online
پنجشنبه 1397/02/20 18:07

Thanks, I appreciate this!
cialis 20mg cialis great britain cialis prezzo al pubblico cialis 5 mg opinioni cialis generico cialis manufacturer coupon prix de cialis cialis para que sirve where cheapest cialis cialis for sale south africa
choc
دوشنبه 1397/02/10 19:07
Hello there! This is my first visit to your blog! We are a
team of volunteers and starting a new initiative in a
community in the same niche. Your blog provided us beneficial information to work on. You have done a extraordinary
job!
Viagra or viagra
چهارشنبه 1397/02/5 22:43

Thanks! Terrific information.
generic viagra online pharmacy online buy viagra buy viagra safely buy viagra online australia viagra online pharmacy levitra buy kamagra viagra buy super viagra viagra from usa pharmacy viagra pharmacy viagra order viagra no prescription
Cialis pills
شنبه 1397/01/18 23:27

Truly tons of good tips!
try it no rx cialis generico cialis mexico cialis dosage recommendations cialis great britain does cialis cause gout where to buy cialis in ontario cialis rezeptfrei sterreich india cialis 100mg cost buy cialis legalidad de comprar cialis
ملیکا
شنبه 1397/01/11 23:21
بسیار عالی بود
ملیکا
شنبه 1397/01/11 23:21
بسیار عالی بود
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30